Een artikel uit De Stentor, 19 april 2005, door Wim H. Nijhof, "Beekbergen heeft oudste monument". Ruim twee eeuwen geleden kreeg de Hervormde Kerk in Apeldoorn een orgel. Net als de kerk is het orgel een rijksmonument. Stadhouder Willem V en zijn gemalin prinses Wilhelmina van Pruisen schonken het in 1870 aan de kerk die op het huidige Raadhuisplein stond. Toen de Nieuwe Kerk aan de Loolaan werd gebouwd, in 1843, bepaalde Koning Willem I dat het orgel te klein was voor Apeldoorn, maar groot genoeg voor de kerk in Beekbergen. Daar pronkt het nog steeds. De restauratie, begonnen in 2003, is inmiddels voltooid (juni 2005). |
||
|
||
| De Nederlands Hervormde Kerk in Beekbergen is het oudste
bouwkundige monument van de gemeente Apeldoorn. Het lijkt erop dat Ludgerus, een Noord-Nederlandse priester, in Beekbergen en omgeving in het begin van de negende eeuw het christelijk geloof heeft gepredikt. In deze regio ontstonden twee parochies, in Beekbergen en Hall. Tot de parochie Beekbergen behoorden ook Ugchelen, Hoenderloo, Klarenbeek en een deel van Apeldoorn. De eerste stenen kerk van deze parochie stamt uit de elfde eeuw. Het was een tufstenen eenbeukige kerk met een schip van acht bij twaalf meter, een smaller priesterkoor van vier bij vijf meter en aan de westzijde een toren. Het is niet uitgesloten dat er eerder - in het begin van de negende eeuw - een eenvoudig houten kerkje heeft gestaan, zoals die in het begin van het christendom in Nederland op diverse plaatsen werden gebouwd, onder meer in Wilp en in Deventer. De stenen kerk werd omstreeks 1200 vervangen door een grotere driebeukige kerk, waarvoor wellicht de tufsteen van het oude kerkje werd hergebruikt. Aanvankelijk had deze kerk vier traveeën. Het eerste deel van de nu nog bestaande vroeg-gotische toren van de Nederlands Hervormde Kerk in Beekbergen dateert uit ongeveer 1225. In de volgende eeuwen werd de kerk uitgebreid, eerst met twee traveeën verlengd. Het rechthoekige priesterkoor maakte plaats voor een drie-achtste gotisch priesterkoor. Daarna werden kerk en toren verbouwd. Hieruit mag worden afgeleid dat de parochie Beekbergen zowel geestelijk als maatschappelijk foreerde. Omstreeks 1600 ging de katholieke kerk van Beekbergen over in hervormde handen. In de kerk herinneren vele gewelf- en muurschilderingen aan de katholieke tijd van voor de reformatie, toen de kerk was gewijd aan de heiligen Fabianus en Sebastianus. In de kerk trekt het meer dan twee eeuwen oude orgel, in 1779 en 1780 vervaardigd door Johann Gustav Schilling, ieders aandacht. De uit Duitsland afkomstige orgelbouwer en organist vestigde zich in Deventer. Het Beekbergense Schilling-orgel is het enige overgebleven door hem vervaardigde orgel in Nederland. Het koninklijk geschenk vertoont aan de voorzijde de wapens van de prins en de prinses. Op de geschilderde bladversiering met oranje appels staat een gedicht, van ds. Van den Berg: |
||
| "Dit orgel
schonken u de vorst en zijn vorstin, o, Apeldoorn om God by 't heilig zingen te eeren. Daar met zijn klanken dies een hart vol hemelmin, Dat is de beste dank die zy van u begeeren". |
||
| Nadat stadhouder Willem V in 1795 naar Engeland was gevlucht, vielen de wapens en
de oranje appeltjes 'ten offer aan de blinde Oranjehaat der patriotte': ze werden -
inclusief het gedicht - 'weggemaakt en oververft', zoals schilder J.D. Haas dat omschreef
op een kwitantie uit 1798. Het orgel werd in 1957 gerestaureerd. Na het verwijderen van de vuilgrijze verf kwamen de bronsgroene bladornamenten met gele appeltjes en het gedicht weer tevoorschijn. Kennelijk had schilder Haas een slechte kwaliteit verf gebruikt. Ook het wapenschild was alleen meer overgeschilderd, op het schild prijkten na de schoonmaak weer de wapens van de oorspronkelijke schenkers. Schilder Haas moet wel een trouwe Oranjeklant zijn geweest . . . . . In 2005 werd het orgel
opnieuw gerestaureerd en uitgebreid. Lees ook het artikel van het Apeldoorns Stadsblad over historie en achtergronden van de Oude Kerk . Lees verder . . . . .
|
